Wartościowa szkoła
Przed współczesną szkołą stoją dzisiaj nowe i zarazem trudne zadania na rozwiązywanie, których nie zawsze jesteśmy przygotowani. Obecna sytuacja wymaga od szkoły dużej elastyczności i umiejętności szybkiego, i skutecznego reagowania na nie. „Szkoła musi być przede wszystkim potrzebna najbliższej społeczności. Jest tym ważniejsze, aby ludzie dostrzegali w niej pomoc w przygotowaniu do przezwyciężania coraz to nowych i nieoczekiwanych wyzwań obecnej doby, w czym wiedza i umiejętności stanowią jeden z głównych czynników.(...)Nie można więc poprzestawać na próbach poprawy odcinkowej, szkołę trzeba przestawić na realizację pojawiających się w różnych okresach życia potrzeb oświatowych całego środowiska.(...)Znaczenie potrzeb oświatowych pojawia się zwłaszcza w momentach kryzysowych, jak np. w momencie utraty pracy, chybienia zamierzonego celu, zagrożenia w sprawowaniu dotychczasowej roli, porażki w dotychczasowych dziedzinach aktywności, utratą pozycji, brakiem awansu itp. Podjęcie realizacji nowych potrzeb oświatowych jest jednym ze sposobów pokonywania sytuacji trudnych”
Szkoła Podstawowa w Mielenku Drawskim wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom prowadzi od zeszłego roku badania panelowe dotyczące „Miejsca szkoły w hierarchii wartości ucznia”. Badania te służą między innymi do rozpoznawania potrzeb i zagrożeń z perspektywy ucznia. W skład analizy weszło między innymi poczucie bezpieczeństwa uczniów szkole, poziom czytelnictwa w bibliotece szkolnej, analiza sytuacji rodzinnej i zawodowej rodziców uczniów naszej szkoły, środowiska wychowawczego, udziału w konkursach i olimpiadach organizowanych przez szkołę, frekwencji czy korzystania z darmowych posiłków w szkole.
Wyniki z tych badaniach pozwoliły nam lepiej poznać niełatwe środowisko wychowawcze uczniów, w którym przyszło nam pracować.
Bardzo ważnych informacji dostarczyły nam uzyskane wyniki, dotyczące sytuacji zawodowej rodziców. Zależność między tą sytuacją a miejscem szkoły w hierarchii ucznia jest wysoka. Utrata pracy przez rodziców powoduje zachwianie się stabilność funkcjonowania rodziny, która zaczyna nie spełniać swoich podstawowych zadań. Zostają zakłócone między innymi sfery ekonomiczno – konsumpcyjna, opiekuńczo – wychowawcza (dot. np. realizacji obowiązku szkolnego, uczęszczania do przedszkoli), emocjonalno – egzystencjalna.
Z badań wynika także, że dla ucznia Szkoły Podstawowej w Mielenku Drawskim ważne są gratyfikacje w postaci ocen, nagród rzeczowych oraz prestiżu, jaki niewątpliwie towarzyszy mu, gdy jest wyczytywany np. na apelu szkolnym za swoje wyniki i osiągnięcia. Inną sprawą jest to, że w konkursach, turniejach dzieci ze środowisk wiejskich (szczególnie z tych ubogich) mają szansę zaistnieć na większym forum – nie tylko szkolnym. Chęć rywalizowania z dziećmi z miasta uczęszczających do dużych szkół jest ogromna.
Innym, ważnym naszym zdaniem faktem wpływającym na ten wynik jest to, że otrzymywane nagrody rzeczowe przez naszych uczniów są niejednokrotnie jedyną możliwością zaopatrzenia się np. w nowe przybory szkolne - piórnik, flamastry, długopisy czy przyrządy kreślarskie, na kupno, których nie stać ich rodziców. Uczniowie startujący często w konkursach i zajmujący w nich czołowe miejsca mają dzięki temu zapewnioną na przyszły rok szkolny „wyprawkę”. Potwierdzać te wnioski może jedynie ilość zgłoszeń do poszczególnych konkursów i turniejów, która często przerasta najśmielsze oczekiwania organizatorów.
Kolejną, jedną z najważniejszych dla naszego badania była hipoteza dotycząca wpływu środowiska wychowawczego na miejsce szkoły w hierarchii wartości ucznia. Pytania postawione w ankiecie dotyczyły przede wszystkim stopnia, w jakim rodzice i dzieci spędzają wspólnie czas przeznaczony na zabawę jak i pracę. Hipoteza ta nie potwierdziła się w czasie badań. Jednak ten w dużej mierze dotyczył aspektu technicznego badania. Ze względu na liczbę uczniów w klasach IV – VI i biorących udział (67 uczniów) w tym badaniu nie było możliwe uzyskać reprezentatywnej próby dającej miarodajne wyniki. Dlatego też możemy wnioskować, że przy większej grupie badanych hipoteza ta zostałaby potwierdzona.
Wpływ środowiska rodzinnego na rozwój dziecka jest niepodważalny, zwłaszcza w przypadku, gdy jest ono tak specyficzne jak to, w którym wychowują się uczniowie opisywanej szkoły. Ubóstwa i bezrobocie kształtuje w nich postawy, które są skutkiem przebywania w tym trudnym i niejednokrotnie patologicznym środowisku. Mamy na myśli między innymi postawę roszczeniową wobec wszystkiego i wszystkich, a szczególnie instytucji takich jak szkoła, pomoc społeczna i wszelkiego innego rodzaju urzędy. Innymi przejawami wpływu tego środowiska jest wyuczona bezradność, niedowartościowanie, brak wiary w siebie i swoje możliwości czy brak ambicji.
Poczucie bezpieczeństwa jest jednym z podstawowych elementów prawidłowego rozwoju każdego człowieka a jego brak może mieć i ma poważne, negatywne konsekwencje. Dlatego też jedna z hipotez dotyczy stopnia poczucia bezpieczeństwa ucznia na terenie szkoły. Jej wyniki na podstawie tabeli korelacyjnej nie potwierdziły naszej hipotezy. Jednak uzyskany wynik może świadczyć o tym, że powodem tego była ponownie zbyt mała próba przebadanych osób. Problem bezpieczeństwa na terenie szkoły od dawna stanowi główny temat spotkań z rodzicami, wychowawcami, przedstawicielami policji i sądu. Ilość zgłoszeń o pobicie uczniów przez ich starszych kolegów, wymuszenia, zastraszanie i wzajemne wulgarne odzywanie się do siebie potwierdza słuszność umieszczenia tego pytania i hipotezy w naszej ankiecie (wnioski-pedagog szkolny).
W literaturze bezrobocie jest określane jako “niemożność znalezienia pracy. Psychiczne, a także somatyczne konsekwencje bezrobocia są często dramatyczne. Na ogół u bezrobotnego zaobserwować można stopniowe nasilanie się stanu depresji; każdy kolejny dzień bez pracy powoduje, że samoocena bezrobotnego obniża się coraz bardziej. Poszukując pracy skłonny jest coraz bardziej obniżać swoje wymagania. W mniejszym lub większym stopniu czuje się winny wobec swoich bliskich. Przedłużający się stan bezrobocia powoduje wyobcowanie jednostki ze społeczności, co wywołuje poważne zagrożenie dla jej zdrowia psychicznego. Odbija się na dzieciach, często żyjących w lęku, przyczyniając się z kolei do upośledzenia ich sprawności szkolnej.” Wyniki uzyskane w ramach tej hipotezy świadczą o tym jak ważna jest zależność między sytuacją zawodową rodziców a poziomem realizacji obowiązku szkolnego przez uczniów. Na potwierdzenie tych założeń niech będą wyniki uzyskane w czasie badań do pracy magisterskiej przez Mariusza Andruszko, który udowodnił, że bezrobocie ma wpływ na poziom optymizmu i pesymizmu u dzieci wychowujących się w tych rodzinach. Na poziomie szkoły podstawowej przed okresem adolescencji dzieci powinny mieć wysoki, wręcz irracjonalny poziom optymizmu. Uczniowie opisywanej szkoły są na poziomie lekkiego pesymizmu. Jest to realne zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju psychospołecznego.
Z wyników przeprowadzonych badań wynika, że wśród dziedzin życia najważniejsza dla uczniów jest rodzina, na którą wskazało 60 badanych (89,9%) oraz szkoła 40 badanych (59,7%).
Takie wyniki pozwalają stwierdzić, że potwierdzona została hipoteza główna pracy badawczej. Gdyż szkoła nie tylko została uznana za jedną z najważniejszych dziedzin życia uczniów, ale także umożliwia im rozwijanie ważnych dla nich sfer życiowych między innymi: kulturę osobistą, zainteresowania, wiedzę, zdolności sportowe i muzyczno – plastyczne, umiejętność rozwiązywania problemów. Należy także przypomnieć, że środowisko, w którym szkoła funkcjonuje jest bardzo specyficzne. W większości są to tereny po dawnych PGR-ach o wysokiej stopie bezrobocia. Byli pracownicy tych gospodarstw tworzą grupę społeczną o specyficznych poglądach i mentalności. Powyższe warunki na pewno negatywnie wpływają na prawidłowe funkcjonowanie tych rodzin – patologizacja życia rodzinnego. Tak wysoki wynik może wskazywać, że w tych trudnych warunkach życiowych dla uczniów rodzina stanowi duże wsparcie emocjonalne i psychiczne chociaż nie oznacza to, że je otrzymują w takiej ilości w jakiej powinny.
Powyższe wnioski i spostrzeżenia z przeprowadzonych badań spowodowały, że w bieżącym roku szkolnym nasza szkoła rozpoczęła i prowadzi intensywne działania, które mają na celu zapobiegać nasilaniu się i rozprzestrzenianiu negatywnych zjawisk wśród uczniów.
Od września jest realizowany program profilaktyczny „Siedem kroków”, dotyczy on przede wszystkim problemu alkoholu. Równocześnie podjęliśmy problem „Mobbingu” w szkole, czyli tzw. fali uczniowskiej. W ramach współpracy z Poradnią Psychologiczno – Pedagogiczną w Drawsku Pom. dla klas IV i V odbywają się spotkania z psychologiem. Spotkania te są zaplanowane na dwa lata. Na marzec tego roku zaplanowane są warsztaty dla rodziców naszych uczniów. Dzięki rozpoczęciu przez naszą szkołę współpracy z Gimnazjum w Drawsku Pom. w maju planujemy warsztaty dla tegorocznych absolwentów. Ich celem jest lepsze przygotowanie uczniów na zmianę środowiska szkolnego i związane z tym zagrożenia.
Jako jedyna szkoła z terenu Miasta i Gminy Drawsko Pomorskie przystąpiliśmy do ogólnopolskiego programu „Szkoła z klasą”. Realizowane zadania dotyczą między innymi bezpieczeństwa w szkole, współczucia i empatii wśród uczniów, edukacji języków obcych, oceny programów i podręczników czy ewaluacji systemu oceniania i zachowania w naszej szkole. Przy realizacji tych zadań staramy się, aby czynnie uczestniczyli w nich nasi uczniowie.
Zdajemy sobie sprawę z tego, że na efekty trzeba będzie długo poczekać, ale naszym zdaniem...warto.
Opracował
Mariusz Andruszko
Pedagog szkolny SP Mielenko Drawskie